Wydatek energetyczny można oszacować z tabel albo zmierzyć przyrządem. Fundacja BHP stosuje dwie metody: chronometrażowo-tabelaryczną metodę Lehmanna i pomiar miernikiem MWE-1 (wentylacja płuc). Poniżej wyjaśniamy, czym się różnią i kiedy wybrać każdą z nich.

Norma PN-EN ISO 8996: cztery poziomy dokładności

Metody oceny wydatku energetycznego opisuje norma PN-EN ISO 8996:2022-06 „Ergonomia środowiska termicznego – Określanie tempa metabolizmu”. Dzieli je na cztery poziomy:

Zasada praktyczna: dokładność metody dobiera się do stawki. Do ustalenia uprawnień do posiłków wystarcza zwykle metoda Lehmanna. Przy sporze o emeryturę pomostową albo wyniku tuż przy progu warto sięgnąć po pomiar przyrządowy.

Metoda Lehmanna

Metoda chronometrażowo-tabelaryczna G. Lehmanna polega na trzech krokach:

1. Chronometraż. Zmianę rozpisuje się na czynności i czasy na podstawie obserwacji, a nie z pamięci przełożonego. Suma czasów musi odpowiadać długości zmiany.
2. Dobór wartości z tablic. Dla każdej czynności dobiera się wydatek związany z pozycją ciała i z rodzajem pracy mięśniowej (kcal/min lub kJ/min).
3. Obliczenie. Dla każdej czynności: (pozycja + praca) × czas. Suma wszystkich czynności daje wydatek efektywny na zmianę.

Największym źródłem błędów nie są tablice, tylko chronometraż. Dlatego obserwację na stanowisku prowadzi u nas specjalista, który zna proces pracy.

Przykład: magazynier, zmiana 8 godzin

Co z tego wynika? 1374 kcal to 126 kcal poniżej progu 1500 kcal. Dziś ten pracownik nie ma prawa do napojów z tytułu wysiłku, a od 2027 r. obowiązuje go zwykły próg temperatury 28°C. Wystarczy jednak, że w szczycie sezonu 30 minut pracy przy dokumentach zastąpi rozładunek, a wynik wzrośnie do 1527 kcal i przekroczy próg. Wtedy należą się napoje profilaktyczne, a obowiązki związane z upałem zaczynają się od 25°C. Dlatego wyniki blisko progu mierzy się starannie i aktualizuje przy każdej istotnej zmianie organizacji pracy.

Pomiar miernikiem MWE-1 (wentylacja płuc)

Miernik MWE-1 rejestruje wentylację płuc pracownika podczas wykonywania poszczególnych czynności. Wentylacja płuc jest powiązana ze zużyciem tlenu, a zużycie tlenu z wydatkiem energetycznym, dlatego na podstawie pomiaru oblicza się wydatek dla każdej czynności. Wyniki łączy się z chronometrażem całej zmiany.

1. Zalety: wynik pochodzi z pomiaru u konkretnego pracownika w rzeczywistych warunkach, a nie z tablic; wyższa wartość dowodowa przy kontrolach i sporach.
2. Ograniczenia: pracownik oddycha przez maskę w czasie pomiaru poszczególnych czynności; pomiar trwa dłużej i wymaga współpracy pracownika.
3. Kiedy wybrać: wynik metody Lehmanna blisko progu, stanowisko sporne, kontrola PIP, kwalifikacja do emerytur pomostowych.

Którą metodę wybrać?

Czy pomiar musi być akredytowany?

Nie. Wydatek energetyczny jest czynnikiem uciążliwym, a nie szkodliwym dla zdrowia, dlatego nie obejmuje go rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. O wartości dokumentu decydują metoda zgodna z normą i kompletny protokół: opis stanowiska, chronometraż z datą, źródła wartości lub dane miernika, wynik odniesiony do progów dla mężczyzn i kobiet, autor i podpis.

A smartwatch?

Urządzenia nadgarstkowe mylą się w szacowaniu wydatku energetycznego nawet o kilkadziesiąt procent i nie rejestrują pracy statycznej. Wynik z zegarka może być sygnałem, że stanowisko warto zmierzyć, ale nie jest dowodem ani podstawą do decyzji o posiłkach czy progach temperatury.

Zamów pomiar

Dobierzemy metodę do celu pomiaru i specyfiki stanowisk. Zobacz ofertę pomiaru wydatku energetycznego, zapytaj o wycenę lub zadzwoń: +48 516 03 06 06.